Wie is Ine Van Liempd?
Ine Van Liempd komt uit Utrecht en promoveerde enkele jaren geleden aan de Universiteit Utrecht op onderzoek naar het exploratieve gedrag van jonge kinderen en de rol die de ruimtelijke omgeving daarin speelt.
Al voor haar doctoraat bouwde ze een stevige expertise op rond dit thema. Ze deed jarenlang onderzoek, schreef verschillende boeken en ontwikkelde trainingen voor professionals in de kinderopvang. In haar werk staat telkens centraal hoe je een omgeving zo kunt inrichten dat kinderen volop kunnen exploreren, zich optimaal kunnen ontwikkelen en zich er prettig voelen.
Vanuit deze expertise maakt Ine ook deel uit van de adviesraad van 1-2-3 MOVE!, waar ze haar kennis inzet om mee advies te geven voor het project.
Hoe belangrijk is ruimte voor jou als het aankomt op ontwikkeling van jonge kinderen?
"Ik denk dat ruimte ontzettend belangrijk is. Binnen de pedagogische visie van Reggio Emilia wordt vaak gezegd: ‘De ruimte is de derde pedagoog.’ Daarmee bedoelen ze dat ouders en professionals natuurlijk een cruciale rol spelen in de ontwikkeling van kinderen, maar dat ook de omgeving waarin kinderen opgroeien en spelen een grote invloed heeft.
Een goed ingerichte ruimte kan kinderen uitnodigen om te exploreren, te ontdekken en zich verder te ontwikkelen. Tegelijk kan een ruimte ook beperkend werken. Wanneer er te weinig plaats, onvoldoende uitdagende materialen of te weinig verschillende speelplekken zijn, kan dat de ontwikkelingsmogelijkheden van kinderen juist in de weg staan."
Wat is volgens jou het meest onderschatte element van een goede kinderopvangruimte?
“In mijn onderzoek bij de allerkleinsten merkte ik dat er vaak veel aandacht gaat naar het creëren van verschillende hoeken en activiteitenplekken. Dat is natuurlijk belangrijk, maar wat mij vooral opviel, is hoe essentieel vrije ruimte is. Kinderen hebben een open vloer nodig waarop ze kunnen bewegen, materialen kunnen verzamelen, experimenteren en op ontdekking kunnen gaan, zonder voortdurend beperkt te worden. Ik moet toegeven dat ik zelf ook had onderschat hoe belangrijk die vrije ruimte is.”
Welke kleine verandering kan een opvang morgen al doen met een grote impact voor kinderen wanneer ze geen grote vrije ruimte kunnen creëren?
“Als er weinig ruimte beschikbaar is, is mijn advies altijd om creatief te zijn. Denk niet alleen aan de leefruimte, maar gebruik ook gangen, andere ruimtes in het gebouw en vooral de buitenruimte. Zo kun je kinderen toch zoveel mogelijk ruimte geven om te bewegen, te ontdekken en te exploreren."
Als je carte blanche kreeg en een kinderopvangruimte volledig opnieuw mocht ontwerpen wat zou je als eerste aanpakken?
"Voor mij draait een goede kinderopvangruimte niet om dure materialen of een overvloed aan speelgoed. Het eerste waar ik op zou inzetten, is ruimte creëren. Kinderen hebben plaats nodig om zich vrij te bewegen en om verschillende manieren van spelen en ontdekken te verkennen. Daarnaast vind ik het belangrijk om verschillende zones te voorzien die kinderen telkens opnieuw uitnodigen om iets anders te onderzoeken of te exploreren.
Ook de toegankelijkheid van materialen speelt daarin een grote rol. Materialen moeten zichtbaar en bereikbaar zijn, zodat kinderen zelf keuzes kunnen maken. Wanneer alles achter gesloten kastdeuren zit, weten kinderen vaak niet welke mogelijkheden er zijn.
Daarnaast is het essentieel dat jonge kinderen zich veilig voelen. Juist vanuit dat gevoel van veiligheid durven ze op onderzoek uit te gaan. Daarom mogen ruimtes gerust afgebakend zijn, bijvoorbeeld met een duidelijke bouwhoek of een fantasiehoek, maar het is belangrijk dat kinderen altijd visueel contact kunnen houden met de pedagogische begeleiders. Onderzoek toont aan dat kinderen meer durven exploreren wanneer zij weten dat een vertrouwde volwassene dichtbij is en hen kan zien. Hoge afscheidingen of kasten kunnen dat gevoel van veiligheid verminderen. Voor jonge kinderen kan het simpelweg te spannend zijn om zich uit het zicht van hun begeleider te begeven."
Als je nog één boodschap mag meegeven aan iedereen die werkt met jonge kinderen, welke zou dat zijn?
"Mijn belangrijkste boodschap is: kijk vooral goed naar kinderen. Observeer wat ze doen wanneer ze vrij spelen, wat hen boeit, waar ze naartoe trekken en waar ze telkens opnieuw mee aan de slag gaan. Gebruik die observaties als vertrekpunt om een omgeving te creëren die hen uitnodigt om verder te onderzoeken en te exploreren.
Dat geldt ook voor bewegen. Wanneer een jong kind leert stappen, lijkt het misschien alsof die vaardigheid plots verworven is. Maar eigenlijk begint het oefenen dan pas. Net zoals een voetballer moet trainen om sneller te worden, bochten te maken of nieuwe technieken onder de knie te krijgen, hebben jonge kinderen veel kansen nodig om hun bewegingen verder te ontwikkelen. Geef hen daarom de ruimte, de tijd en de vrijheid om te ontdekken, te experimenteren en te exploreren. Dat is uiteindelijk het allerbelangrijkste."
TAKE HOME MESSAGES
Denk niet alleen na over speelhoeken, maar ook over vrije ruimte waar kinderen zich ongestoord kunnen bewegen, experimenteren en ontdekken.
Maak materialen zichtbaar en toegankelijk. Kinderen kunnen alleen kiezen uit mogelijkheden die ze ook kunnen zien.
Benut alle beschikbare ruimtes. Ook gangen, aangrenzende lokalen en buitenruimtes bieden kansen voor exploratie en beweging.
Creëer uitdagende plekken, maar behoud visueel contact. Jonge kinderen exploreren meer wanneer ze zich veilig voelen en weten dat een vertrouwde volwassene dichtbij is.
Observeer kinderen. Kijk waar hun interesses liggen en laat de inrichting van de omgeving mee vertrekken vanuit wat zij nodig hebben.
Benieuwd naar meer? Ine was enkele jaren terug te gast bij de podcastreeks ‘Hoe dan in de kinderopvang’. Ze maakten een podcast-aflevering over de ruimte als derde pedagoog met tips voor de inrichting van een groep. Beluister hem via deze link:
